ره‌خنه‌ گرتن له‌ بیری دیاله‌كتیكی
ن: محه‌مه‌د وه‌سمان


ده‌ستپێك:
ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌ چه‌ند به‌شێك پێكهاتووه‌:
به‌شی یه‌كه‌م: روانینێكی گه‌شبینانه‌یه‌ بۆ پاشه‌ڕۆژی مرۆڤایه‌تی ئه‌گه‌رهاتوو پشت به‌ زانست و به‌رنامه‌ی زانستی ببه‌ستن، هه‌روه‌ها له‌ ژیانی رۆژانه‌یان زانیاری زانستی به‌كاربێنن.
به‌شه‌كانیدی ره‌خنه‌گرتنه‌ له‌ بیری دیاله‌كتێك، به‌تایبه‌تی له‌و یاسا دیاله‌كتیكانه‌ی كه‌وا بوونه‌ته‌ خشتبڕی راڤه‌ ‌و لێكدانه‌وه‌ی دیارده‌ سروشتییه‌كان ‌و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و جیهانی بیر.
به‌هیوای گه‌ڕأنه‌وه‌ بۆ زانست و به‌رنامه‌ی زانستی ‌و فه‌لسه‌فه‌ی زانستی و ئه‌و فه‌لسه‌فه‌یه‌ی كه‌ جیهانبینییه‌كه‌ی له‌ زانیارییه‌ زانستییه‌كان ده‌رده‌ستكردووه‌.
به‌شی یه‌كه‌م:
ئایینه‌كانی جیهان
نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ عه‌ره‌بی: سعد رستم
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین
به‌شی سێهه‌م و كۆتایی


هیندۆسیه‌ت
چوار ئاسته‌كه‌ی ژیان
"خه‌ڵكی جیاوازن". ئه‌مه‌ ڕاستیه‌كه‌ هه‌مو خه‌ڵك تێبینی ده‌كات به‌شێوه‌یه‌كی ڕووكاری. به‌ڵام ئاگاداری هه‌ته‌ری بۆ ئه‌م ڕاستیه‌ یه‌كێكه‌ له‌ هێما دیاره‌كانی هیندۆسیه‌ت. له‌وانه‌یه‌ به‌شه‌كانی پێشوو سوربوون و جه‌ختكردنه‌وه‌ی هیندۆسیه‌تی ڕوونكردبێته‌وه‌ له‌باره‌ی جیاوازی شێوازه‌كانی خه‌ڵك، ئه‌م جیاوازیه‌ له‌ هه‌ڵسوكه‌وتی مرۆڤه‌كاندا پێویستی به‌ چه‌ند ڕێگایه‌كی جیاوازه‌ بۆ هه‌ریه‌ك له‌ شێوازه‌كان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجی ژیان به‌ته‌واوی. ئێستا پێویسته‌ ئاماژه‌بكه‌ین به‌ هه‌مان ئه‌م پێداگریه‌ كه‌ هیندۆسیه‌ت جه‌ختی له‌سه‌رده‌كاته‌وه‌

ئایینه‌كانی جیهان
نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ عه‌ره‌بی: سعد رستم
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین
به‌شی دووه‌م


هیندۆسیه‌ت
ڕێگای چوون به‌ره‌و یه‌زدان به‌ زانست
یۆگای زانست "جنانا یۆگا" jnana yoga تایبه‌ته‌ به‌ داواكاره‌ ڕۆحیه‌كان ئه‌وانه‌ی ئاماده‌كاری ئه‌قڵی و توانایه‌كی ئه‌قڵی به‌هێزیان هه‌یه‌، ئه‌مه‌ ڕێگای یه‌كگرتنی یه‌زدانیه‌ له‌ڕێگه‌ی زانینه‌وه‌. چه‌ند كه‌سێكی فه‌لسه‌فی هه‌ن به‌ سروشت و ڕه‌فتاریان. بیرۆكه‌كان له‌لای ئه‌وان گرنگیه‌كی له‌ڕاده‌به‌ده‌ریان هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر باوه‌ڕیان هێنا به‌ شتێك ئه‌وا كاریگه‌ریه‌كی دیاری ده‌بێت له‌ ژیانیاندا، واته‌ ژیانیان هه‌میشه‌ ئه‌و ڕێگایه‌ ده‌گرێته‌به‌ر كه‌ ئه‌ڵیان ڕێنمونیكه‌ره‌ بۆی. "سورات" و "بوزا" دوو نمونه‌ی باشن بۆ ئه‌م جۆره‌ له‌ خه‌ڵك. ئه‌و

ئایینه‌كانی جیهان
نوسینی: د.هوستن سمیپ
وه‌رگێڕانی بۆ عه‌ره‌بی: سعد رستم
وه‌رگێڕانی بۆ كوردی: كارزان حسین
به‌شی یه‌كه‌م


هیندۆسیه‌ت
"ئه‌گه‌ر لێیان پرسیم: له‌چ شوێنێكی زه‌ویدا ئه‌قڵی مرۆیی هه‌ستا به‌ قوڵترین تێڕوانینه‌كانی له‌باره‌ی گرنگترین كێشه‌كانی ژیانه‌وه‌، چاره‌سه‌ری دۆزیه‌وه‌ بۆ هه‌ندێكیان شایه‌نی گرنگیپێدانه‌ له‌لایه‌ن هه‌مو مرۆڤێكه‌وه‌، ته‌ناهه‌ت گرنگیپێدانی ئه‌وانه‌ی ئه‌فڵاتون و كانتیان خوێندۆته‌وه‌؟ ئه‌وا پێویست بوو له‌سه‌رم ئاماژه‌ بكه‌م بۆ هیند.
ئه‌گه‌ر له‌ خۆمم پرسی: له‌ چ ئه‌ده‌بێكی جیهانه‌وه‌ ده‌توانین ئه‌و ڕاستكردنه‌وه‌یه‌ ده‌ربهێنین كه‌ پێویستمانه‌ بۆئه‌وه‌ی واله‌ ژیانمان بكه‌ین ببێته‌ ژیانێكی ڕۆحی، له‌ڕاستیدا: مرۆییانه‌ تر، له‌به‌ر ئه‌م ژیانه‌ نا به‌ته‌نها، به‌ڵكو له‌به‌ر ژیانی هه‌تاهه‌تایی؟ ئه‌وا پێویست بوو بۆ جاری دووه‌م ئاماژه‌ بكه‌م بۆ ئه‌ده‌بی هیند."
ئۆگست كۆنت
داهێنه‌ر و باوكی زانستی كۆمه‌ڵناسی
مه‌روان مه‌زهه‌ر جافر


(ئیزادۆر ئوگست ماری فرانسۆ گزاویه‌ كۆنت) له‌ ساڵی 1798 له‌ شاری مونبیلیه‌ له‌ باشووری وڵاتی فه‌رنسا له‌ خیزانێكی كاپۆلیكی ئیماندار له‌دایكبووه‌. له‌ سه‌رده‌میكدا  كه‌ بارودۆخیكی دژوار و ناسه‌قامگیر باڵی به‌سه‌ر ولاتدا كێشابوو. شۆرشی فه‌ره‌نسی له‌ هه‌ڵگیرساندابوو. باوكی (كۆنت) فه‌رمانبه‌رێكی حكومی بوو له‌ وه‌زاره‌تی دارایی كاریده‌كرد و یه‌كێك بوو له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دژی شۆرشی فه‌ره‌نسی بوو.

سه‌ره‌تایه‌ك ده‌رباره‌ی ئایین
موزه‌فه‌ر جه‌بار عه‌بدوڵڵا


ئایین وه‌ك بابه‌تێك ئاوێـته‌یه‌ له‌گه‌ڵ ژیانی مرۆڤه‌كان، بۆ ئه‌مه‌ش پێویستی به‌ دووباره‌ ناسین ‌و شیكاركردنه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش گومانی تێدا نییه‌ پرسه‌ ئایینی ‌و ئاكارییه‌كان له‌ پرسه‌ فه‌لسه‌فییه‌كانن، له‌وڕووه‌وه‌ له‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا چه‌ند تیۆرییه‌ك و بونیادی بێ‌ كه‌مایه‌سی له‌ "فه‌لسه‌فه‌ی ئاكار"دا ده‌ركه‌وتوون، هه‌روه‌ك چۆن له‌سه‌ر شانۆی هزری فه‌لسه‌فیشدا زۆرێك له‌ لێكۆڵینه‌وه‌كان كه‌ چوونه‌ بنجوبناوانی "فه‌لسه‌فه‌ی ئایین" په‌یدابوون

كه‌نعان مه‌كییه‌:
سیاسه‌ت مانای یاریكردن به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خه‌ڵكی ‌و فریودانیان له‌پێناوی پۆستدا نییه‌، به‌ڵكو له‌پێناوی گۆڕان ‌و باشكردنی باروودۆخی گه‌لدایه‌
ئا: مه‌عد فه‌یاز
و: بارام سوبحی
مرۆڤی سوننه‌تی، مرۆڤی مۆدێرن و قه‌یرانی ژینگه‌
گفتوگۆ له‌گه‌ڵ فه‌یله‌سوفی ناوداری ئێران و جیهان سه‌ید حسین نه‌سر
له‌ فارسییه‌وه‌: موسعه‌ب ئه‌دهه‌م
خه‌ونی په‌رێشان...گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سونه‌ت
و:موصعه‌ب ئه‌دهه‌م زه‌ڵمی
گفتوگۆ له‌گه‌ڵ سروش
نیوه‌شاراوه‌ی فه‌یله‌سووف
و: سه‌میر حسين
گه‌لگامیش بۆ توێژینه‌وه‌ی زانستی
گۆڤاری - هه‌ژان- لێره‌وه‌ بخوێنه‌ره‌وه‌
سايتى الاوان بؤ تويَزينةوةى زانستى
رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌ لێره‌وه‌ سه‌یر بكه‌
رۆژنامه‌ی هاوڵاتی
عبدالکریم سروش
که‌مینه‌نه‌ته‌وه‌ییه‌کان
له‌نێوان خۆسه‌لماندن و په‌راوێزخستندا
حه‌سن حسێن
ژیاننامه‌ی مه‌حوی
ئاماده‌كردنی: گۆڤاری كۆچ
كاره‌كته‌ره‌ ئایینییه‌كان له‌نێوان تێڕوانینی مه‌حوی وحافزی شیرازیدا
حه‌بیب محه‌ممه‌د ده‌روێش
رات چییه‌ له‌سه‌ر بابه‌ته‌ بڵاوكراوه‌كانی ئه‌م سایته‌؟



ژماره   فه‌یله‌سوفه‌ رۆژئاواییه‌كان و بزوتنه‌وه‌ ئوصولیه‌ توندڕه‌وه‌كان
نوسینی هاشم صاڵح
وه‌رگێڕانی" هێمن مه‌حمود
govari koch| All rights reserved © 2010